Nýir göngu- og hjólreiðastígar í Grímsnes- og Grafningshreppi
Grímsnes- og Grafningshreppur kynnir nú tillögu að breytingu á Aðalskipulagi Grímsnes- og Grafningshrepps 2020–2032 vegna fyrirhugaðrar uppbyggingar göngu- og hjólreiðastíga meðfram Biskupstungnabraut, Þingvallavegi og Sólheimavegi.
Verkefnið er unnið í samvinnu Grímsnes- og Grafningshrepps og Vegagerðarinnar og er gert ráð fyrir að framkvæmdir hefjist árið 2026. Um er að ræða vandaða uppbyggingu göngu- og hjólreiðastíga þar sem gert er ráð fyrir malbikuðu slitlagi, þannig að stígarnir nýtist sem best til daglegra ferða, útivistar og öruggra samgangna fyrir íbúa, fasteignaeigendur og gesti sveitarfélagsins. Unnið hefur verið að verkefninu síðan 2023 með tilheyrandi valkostagreiningum.
Óskað er eftir umsögnum og athugasemdum við tillöguna frá íbúum, fasteignaeigendum, landeigendum, fyrirtækjum og öðrum hagaðilum. Umsögnum skal skila í gegnum Skipulagsgátt Skipulagsstofnunar, mál nr. 2025/1397, eigi síðar en 19. júní.
Verkefnið er liður í því að bæta umferðaröryggi, efla útivist og lýðheilsu og skapa betri aðstæður fyrir vistvænar samgöngur innan sveitarfélagsins. Í dag eru víða takmarkaðir möguleikar til að ganga eða hjóla milli staða í sveitarfélaginu án þess að fara eftir eða mjög nálægt fjölförnum vegum. Þetta á sérstaklega við um Biskupstungnabraut þar sem umferð hefur aukist verulega á undanförnum árum, ekki síst yfir sumartímann.
Með uppbyggingu sérstakra göngu- og hjólreiðastíga skapast öruggari og aðgengilegri leiðir fyrir íbúa, fasteignaeigendur, gesti og ferðaþjónustu.
Hvaða leiðir eru fyrirhugaðar?
Í aðalskipulagsbreytingunni er gert ráð fyrir göngu- og hjólreiðastígum á þremur meginleiðum.
Í fyrsta lagi meðfram Biskupstungnabraut, frá Borg og að sveitarfélagsmörkum við Sveitarfélagið Ölfus við Sogið. Sú leið tengir saman mikilvæga þjónustu- og áfangastaði í sveitarfélaginu og hefur mikla þýðingu fyrir bæði íbúa og gesti.
Í öðru lagi meðfram Þingvallavegi, frá Biskupstungnabraut að Búrfellsvegi. Sú leið styrkir tengingar inn á svæði þar sem er talsverð byggð, frístundabyggð og umferð, og getur orðið mikilvægur hluti af framtíðarkerfi fyrir gangandi og hjólandi.
Í þriðja lagi meðfram Sólheimavegi, frá Borg að Sólheimum. Sú leið hefur sérstakt gildi vegna tengingar við Sólheima og getur nýst bæði til daglegra ferða, útivistar og heimsókna á svæðið.
Af hverju voru þessar leiðir valdar?
Við val á leiðum var horft til nokkurra lykilþátta. Þar má nefna umferðarþunga, öryggi vegfarenda, nálægð við þjónustustaði og áningarstaði, fjölda íbúða og frístundalóða í nágrenninu og mögulegar framtíðartengingar við nærliggjandi sveitarfélög.
Biskupstungnabraut og Þingvallavegur eru stofnvegir þar sem umferð er mikil, sérstaklega yfir sumartímann. Á slíkum vegum eru gangandi og hjólandi vegfarendur berskjaldaðir ef þeir þurfa að ferðast á sjálfum veginum eða á vegöxl. Með því að færa gangandi og hjólandi umferð á sérstaka stíga er dregið úr hættu og ferðamáti fólks verður öruggari og aðgengilegri.
Leiðirnar voru einnig valdar með það í huga að þær nýtist sem raunverulegar samgönguleiðir, ekki eingöngu sem útivistarstígar. Markmiðið er að stígarnir geti nýst til ferða milli staða, til dæmis milli byggðar, frístundasvæða, þjónustukjarna og áfangastaða. Þannig eykst notagildi þeirra fyrir daglegt líf íbúa og fasteignaeigenda, samhliða því að þeir styrkja ferðaþjónustu og útivist.
Stígarnir fylgja núverandi samgönguleiðum
Gert er ráð fyrir að stígarnir liggi að mestu meðfram núverandi vegum. Sú nálgun er valin þar sem hún styttir leiðir milli staða, heldur framkvæmdum nálægt þegar röskuðum svæðum og dregur úr þörf á að fara um óhreyft land eða þvera einkalönd að óþörfu.
Stígarnir verða þó ekki lagðir alveg upp við vegina. Miðað er við að göngu- og hjólaleiðir verði almennt í að minnsta kosti 15 metra fjarlægð frá vegkanti, þar sem því verður við komið, til að uppfylla öryggissjónarmið. Endanleg lega verður útfærð á hönnunarstigi í samráði við landeigendur, Vegagerðina, veitufyrirtæki og aðra hlutaðeigandi aðila.
Einnig er gert ráð fyrir að göngu- og hjólreiðastígar verði aðskildir frá reiðleiðum. Þar sem reiðleiðir eru fyrirhugaðar eða til staðar verður leitast við að hafa þær öðru megin vegar og göngu- og hjólreiðastíg hinu megin. Með því er dregið úr árekstrum milli ólíkra ferðamáta og öryggi allra notenda aukið.
Mikilvægt verkefni fyrir vaxandi sveitarfélag
Grímsnes- og Grafningshreppur er sveitarfélag þar sem mikil frístundabyggð, ferðaþjónusta og aukin umferð kalla á betri innviði. Göngu- og hjólreiðastígar eru hluti af þeirri uppbyggingu. Þeir bæta lífsgæði, auka öryggi og gefa fólki raunhæfan valkost til að fara styttri leiðir gangandi eða hjólandi.
Verkefnið fellur jafnframt vel að stefnu sveitarfélagsins um heilsueflandi samfélag. Með betri stígum verður auðveldara fyrir fólk að hreyfa sig, fara út að ganga eða hjóla og nýta nærumhverfið á öruggan hátt. Slíkir innviðir hafa ekki aðeins áhrif á líkamlega heilsu heldur einnig á vellíðan, útivistarmenningu og tengsl fólks við sitt nánasta umhverfi.
Umhverfi, loftslag og ásýnd
Í skipulagsvinnunni er lögð áhersla á að stígarnir falli vel að landi og að rask verði lágmarkað. Þar sem leiðirnar liggja að mestu í jaðri veghelgunarsvæða og nálægt svæðum sem þegar hafa raskast vegna vegagerðar eða lagna, er ekki gert ráð fyrir verulegum áhrifum á landslag eða ásýnd.
Einnig er talið ólíklegt að framkvæmdin hafi neikvæð áhrif á vatn eða grunnvatn. Við nánari hönnun verður þó áfram horft til þess að vernda lífríki, vatn og náttúru og tryggja að frágangur verði vandaður.
Uppbyggingin styður einnig við loftslagsmarkmið sveitarfélagsins. Með því að bæta aðstæður fyrir virkan ferðamáta, svo sem göngu og hjólreiðar, verður auðveldara fyrir fólk að velja umhverfisvænni ferðamáta þegar aðstæður leyfa. Sérstaklega má gera ráð fyrir að slíkt hafi áhrif yfir sumartímann þegar umferð er mest og fleiri eru á ferðinni um sveitarfélagið.
Samráð og næstu skref
Aðalskipulagsbreytingin felur ekki í sér endanlega hönnun allra stíganna heldur setur ramma utan um leiðirnar í skipulagi sveitarfélagsins. Nákvæm staðsetning og útfærsla verður unnin síðar á hönnunarstigi.
Á því stigi verður áfram haft samráð við landeigendur, íbúa, fasteignaeigendur, Vegagerðina, veitufyrirtæki og aðra hagaðila. Markmiðið er að finna lausnir sem bæta öryggi og aðgengi, en taka jafnframt tillit til landnotkunar, náttúru, núverandi innviða og hagsmuna þeirra sem búa eða eiga land við fyrirhugaðar leiðir.
Með uppbyggingu göngu- og hjólreiðastíga er stigið mikilvægt skref í átt að öruggara, heilsueflandi og tengdara samfélagi í Grímsnes- og Grafningshreppi. Verkefnið snýst ekki aðeins um stíga, heldur um framtíðarsýn fyrir sveitarfélag þar sem fólk hefur fjölbreyttari og öruggari möguleika til að ferðast, njóta útivistar og tengjast betur milli staða.
Aðalskipulagstillöguna má sjá hér:
https://skipulagsgatt.is/issues/2025/1397